Mapa serwisu Dodaj do ulubionych Kontakt Newsletter Strona główna
Wybierz program:
Wybierz LGD:
Wybierz gminę:
Wybierz powiat:
Odnowa Wsi Opolskiej
Programy ›› Odnowa Wsi Opolskiej 
Województwo opolskie, jako pierwsze w kraju w roku 1997 zainicjowało Program Odnowy Wsi czerpiąc doświadczenia od naszego niemieckiego partnera – regionalnego landu Nadrenia – Palatynat, który wówczas był europejskim liderem odnowy wsi i już od lat siedemdziesiątych z powodzeniem kształtował poczucie odpowiedzialności mieszkańców za przyszłość swych małych ojczyzn.

Poprzez 17 lat opolskich doświadczeń związanych z procesem odnowy udało się przekonać wiejskie społeczności, że warto wziąć sprawy w swoje ręce, warto zmieniać swoje najbliższe otoczenie, uczynić je miejscem pięknym, a przede wszystkim przyjaznym do pracy i zamieszkania.

Opolska wieś, wspierana przez samorządy gmin, powiatów i województwa od lat wyróżnia się ładem przestrzennym, estetyką i urodą wiejskich wnętrz i obejść oraz wysokim standardem przestrzeni publicznej. W ramach programu mieszkańcy opolskich wsi po raz pierwszy w kraju sami budowali w swych sołectwach strategie rozwoju, wyznaczali cele, określali kierunki, w jakich ich miejscowości będą się rozwijać.

W 2006 roku w Programie Odnowy Wsi wypracowane zostały formalne zasady uczestnictwa. Pozwoliło to lepiej badać jego efektywność oraz monitorować rozwój. Obecnie w opolskim programie odnowy wsi uczestniczą wszystkie gminy miejsko-wiejskie i wiejskie województwa - tj. 68 gmin i 703 sołectwa, co stanowi blisko 70 proc. wszystkich sołectw w województwie. Zgodnie z przyjętymi regulaminowymi kryteriami oceny działalności sołectw obecnie 60 sołectw posiada status lidera odnowy wsi, 45 sołectw to zaawansowani uczestnicy programu, 570 to sołectwa będące uczestnikami programu, a 28 sołectw ma status początkującego uczestnika. W 2013r. 12-tu pasywnych uczestników wykluczono z programu. Wielu uczestników programu, to dziś wsie sukcesu, które dzięki oddolnemu zaangażowaniu mieszkańców i przy wsparciu samorządu gminnego realizują zadania publiczne oparte na autentycznym, odpowiedzialnym partnerstwie. We wsiach tych funkcjonują sprawnie grupy odnowy wsi i blisko 200 stowarzyszeń, których celem statutowym są działania związane z rozwojem i odnową wsi. Jest to budujący przykład społeczeństwa obywatelskiego. Po siedemnastu latach funkcjonowania programu widoczne są jego efekty. Jakość życia we wsiach uczestniczących w programie znacznie poprawiła się. Mieszkańcy wsi są inicjatorami i realizatorami ciekawych projektów wzmacniających poczucie tożsamości, ożywiło się życie wspólnotowe i współpraca mieszkańców oraz organizacji działających we wsi.

Opolscy liderzy odnowy wsi w swoich działaniach czerpią z bogactwa kulturowego regionu i tradycyjnej śląskiej gospodarności. Na wsiach powstały świetlice wiejskie z salami szkoleniowymi i komputerowymi – tzw. domy mieszkańców, będące miejscem spotkań społeczności wiejskiej. Powstały urządzone „centra wsi” - z funkcją plenerowych spotkań integracyjnych. Podejmowane były wielokierunkowe działania poprawiające infrastrukturę społeczną i techniczną. Jednym z ważniejszych efektów było pobudzenie przedsiębiorczości mieszkańców wsi w sektorach około rolniczych (sprzedaż bezpośrednia produktów rolnych z gospodarstw, agroturystyka) i pozarolniczych (turystyka wiejska, kulinaria, działania promujące walory kulturowe, przyrodnicze i krajobrazowe wsi). Samorząd Województwa Opolskiego dążąc do osiągnięcia w/w celów wprowadził poprzez Program Odnowy Wsi system wsparcia dla partnerów lokalnych, który tylko w latach 2007 - 2013 realizowany był poprzez: 1. Planowanie w procesie odnowy wsi- warsztaty dla nowo przystępujących sołectw- w 159 warsztatach uczestniczyło blisko 1 600 osób, 2. Szkolenia i spotkania informacyjne dla uczestników Programu odnowy wsi - w 94 spotkaniach szkoleniowych uczestniczyło blisko 5 200 osób: 3. Coroczne spotkania liderów na których wypracowywane są wspólnie kierunki działań na dany rok, w spotkaniach uczestniczy od 100 do 200 liderów i koordynatorów odnowy wsi. 4. Doradztwo fachowe w procesie odnowy poprzez współpracę z uczelniami Uniwersytetem Opolskim i Politechniką Opolską oraz Uniwersytetem Przyrodniczym we Wrocławiu, gdzie najaktywniejsze sołectwa otrzymują plany urządzenia terenów publicznych wsi i projekty małej architektury oraz opracowania prezentujące walory zabytkowe miejscowej kultury materialnej. 5. Otwarte konkursy ofert na realizację projektów inicjowanych przez społeczności lokalne, organizowane w latach 2006-2010, gdzie łącznie kwota wsparcia dotacjami wyniosła 1 157 000zł. 6. Podróże studyjne krajowe i zagraniczne mające na celu przenoszenie dobrych praktyk i wzorców: 7. Współpraca z Europejskim Stowarzyszeniem Rozwoju Obszarów Wiejskich i Odnowy Wsi ARGE w Wiedniu (podróże studyjne, konferencje, udział w Konkursie o Europejską Nagrodę Odnowy Wsi sołectw Kamień Śląski, Brożec, Żyrowa, Frączków, Kuniów oraz Gmin Zdzieszowice, Popielów, Gogolin). 8. Działania promocyjne w tym: broszury, książki, filmy, audycje radiowe, strona internetowa www.odnowawsi.eu 9. Konkurs „Piękna Wieś Opolska”.

Od początku wdrażania Programu Odnowy Wsi Samorząd Województwa Opolskiego przeznaczył na jego wsparcie łącznie blisko 4,5 miliona złotych. Prowadzona przez Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego od 2007r. ewaluacja „Odnowy”, oparta o sprawozdania sołectw i gmin, wskazuje, że w latach od 2007 do 2012r. wartość przedsięwzięć materialnych i niematerialnych realizowanych przez sołectwa uczestniczące w programie wyniosła 162,6 milionów złotych i corocznie systematycznie wzrasta. W Programie Odnowy Wsi każda złotówka przeznaczona na program odnowy wsi wygenerowała dodatkowo 36 złote w końcowej wartości projektów. Istotnym jest również, że przedsięwzięcia te wykonywane są przy wzrastającym wykorzystaniu funduszu sołeckiego i wsparciu samorządów gminnych. Społeczność lokalna, skupiona w grupach odnowy wsi i stowarzyszeniach, realizując swoje sołeckie strategie rozwoju, zdobyła umiejętność racjonalnego i celowego wydawania pozyskanych funduszy. Efekty wieloletniej współpracy ze społecznością lokalną są wyraźnie odzwierciedlone w corocznej sprawozdawczości prowadzonej przez Urząd Marszałkowski. Wartość przedsięwzięć i projektów systematycznie wzrasta, a jakość i efektywność realizowanych projektów jest coraz lepsza. Porównując rok 2007 do 2012 wzrost ilości i wartości projektów jest wyraźnie zauważalny.

W 2012r. w sołectwach zrealizowano średnio 2 projekty materialne i 5 projektów niematerialnych, tj.: festyny, spotkania, kiermasze, itp. Projekty realizowane są zgodnie z zasadami funkcjonowania społeczeństwa aktywnego i obywatelskiego, poszukującego i pozyskującego wiedzę niezbędną dla dobrego rozwoju lokalnego. Powstałe projekty w ramach działań sołectw, w tym świetlice i miejsca spotkań są dobrze wykorzystywane i aktywnie działają na rzecz mieszkańców. W najaktywniejszych sołectwach działania liderów wspierane są przez samorządy gminne, które zatrudniają animatorów życia społeczno-kulturalnego we wiejskich świetlicach i domach spotkań. Aktywna społeczność uczestnicząca w szkoleniach z zakresu samorządności i partnerstwa umiejętnie wykorzystuje zdobytą wiedzę, przez co samorządy gminne pozyskują dobrego partnera do realizacji zadań statutowych poprawiających jakoś życia na wsi. Tylko na przestrzeni lat 2007-2012 udział samorządów gminnych w projektach realizowanych przez uczestników programu odnowy wsi wzrósł z 24,62% w 2007r. do 43,66 % w 2012r. Ważnym wskaźnikiem prezentującym aktywność mieszkańców i obszar ich działań jest stan infrastruktury społecznej na opolskich wsiach, na 1027 sołectw w województwie 703 należy do programu odnowy wsi, w tym w 68,5 % ogółu wsi istnieją świetlice wiejskie, natomiast we wsiach uczestniczących w Programie Odnowy Wsi wskaźnik ten wynosi 108,9 %. Podobnie prezentują się dane dotyczące liczby stowarzyszeń , placów spotkań czy boisk na wsiach. Sołectwa uczestniczące w programie odnowy wsi realizują znacznie więcej zadań niż pozostałe. Zestawienie w załączonej Tabeli nr 1.

Jednakże jeżeli przeanalizujemy zakres nowoczesnych rozwiązań, które wskazujemy w modelu Wieś Przyszłości jako zadania wymagalne dla rozwoju sołectwa i uzyskaniu statusu Lidera Odnowy Wsi jak np. sale sołeckie przystosowane do działalności edukacyjnej, sale z dostępem do internetu, strony internetowe sołectw, zorganizowane miejsca spotkań plenerowych i inne nowoczesne miejsca i przedsięwzięcia przystosowane do aktualnych wyzwań rozwojowych na wsiach, należy stwierdzić, że są to obiekty wymagające dalszych dużych nakładów inwestycyjnych jak np. wyposażenie sal, infrastrukturę placów spotkań i obiektów sportowych itp. Wg sprawozdań sołeckich ze wsi uczestniczących w programie, także te najaktywniejsze wsie mają niską realizację zadań w tym obszarze. Zestawienie w załączonej Tabeli nr 2.

Wiąże się to niewystarczającym finansowaniem tych zadań. Liderzy wiejscy oczekują na kolejny PROW 2014 – 2020, z którego dla tej grupy beneficjentów będą dostępne środki finansowe w tym działania: Podstawowe usługi i odnowa miejscowości na obszarach wiejskich oraz Leader – Realizacja operacji w ramach Lokalnych Strategii Rozwoju, . W latach 2007-2012 uczestnicy programu odnowy wsi zrealizowali najwięcej zadań jako, że w okresie tym wiedzę nabytą podczas wcześniejszych szkoleń i potrzeby mieszkańców wsi wspierały środki unijne i uruchomiony fundusz sołecki. O aktywności społeczności lokalnych uczestniczących w programie odnowa wsi świadczyć może ilość projektów zrealizowanych w ramach PROW 2007-2013 działania: Odnowa Wsi - na 182 ogółem zrealizowanych projektów, aż 172 projekty zrealizowano we wsiach uczestniczących w programie odnowy wsi. O wyborze rodzaju projektu decydowały potrzeby środowiska co zostało uwzględnione w opracowanej przez grupę liderów odnowy wsi strategii rozwoju miejscowości. Jest to także odzwierciedlone w Lokalnych Strategiach Rozwoju (LSR) Lokalnych Grup Działania. Tylko w działaniu odnowa wsi na 182 projekty 70 projektów to świetlice wiejskie i domy spotkań, a kolejne 74 projekty zrealizowane dotyczyły kształtowania przestrzeni publicznej i modernizacji obiektów sportowo-rekreacyjnych, pozostałe projekty obejmowały remonty obiektów sakralnych i działania z obszaru dziedzictwa kulturowego. Realizacja takich projektów we wsiach o największej aktywności społecznej świadczy o dużym zapotrzebowaniu na obiekty infrastruktury społecznej. Dane te potwierdza także informacja z realizacji zadań od 2004r. do 2014r. gdzie w ramach SPO ROL 2004-2006 i PROW 2007-2013 wybudowano bądź wyremontowano 279 sal i świetlic wiejskich.

Upowszechnianie doświadczeń opolskiego Programu Odnowy Wsi, spowodowało, iż stał się on jednym z wyróżników regionu. Pojęcie „Odnowa wsi” kojarzone jest z Opolszczyzną, a opolski program ma partnerów w innych regionach naszego kraju, w województwach: dolnośląskim, wielkopolskim, podkarpackim oraz warmińsko-mazurskim. Opolscy liderzy korzystali z wiedzy partnerów zagranicznych Austrii i Nadrenii – Palatynatu, natomiast Opolszczyzna przekazuje swoją wiedzę partnerom z innych województw i krajów wschodnich. Szereg lokalnych liderów z całej Polski wielokrotnie uczestniczyło w podróżach studyjnych po Opolszczyźnie i ma możliwość poznania dobrych wzorców i praktyk w zakresie rozwoju wsi. Opolskie gminy w ramach prezentacji dobrych przykładów i wymiany wiedzy w latach 2007-2013 odwiedziło ponad 240 grup liczących ponad 6500 osób, a Samorząd Województwa tylko w 2013r. prezentował swój dorobek w zakresie odnowy wsi partnerom z Mołdawii, Ukrainy i Czech.

Doświadczenia programu odnowy wsi w ramach którego wdrażano gminne mechanizmy wsparcia finansowego, w szczególności tzw. odpis sołecki, wpłynęły na obecny kształt ustawy o funduszu sołeckim, którą uchwalono w roku 2009r. O przeznaczeniu środków finansowych wydzielonych w budżetach gmin w ramach funduszu sołeckiego ostatecznie decydują mieszkańcy wsi. Dzięki temu fundusz odgrywa pozytywną rolę w ożywieniu środowisk wiejskich, aktywizuje mieszkańców wsi. Środki funduszu sołeckiego mogą stanowić wkład własny w projektach objętych PROW 2007-2013. Wysoki wskaźnik wykorzystania funduszy sołeckich w województwie opolskim jest z pewnością pozytywną konsekwencją kilkunastoletniego funkcjonowania, Opolskiego Programu Odnowy Wsi, a co za tym idzie, lepszego przygotowania sołectw do wykorzystania finansowych środków zewnętrznych. Liderzy swoją wiedzę i doświadczenie wykorzystują także do projektów realizowanych w ramach innych programów umożliwiających pozyskanie dofinansowania. Warunki społeczno-gospodarcze w ostatnim okresie uległy istotnej zmianie co zostało uwzględnione w Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego i Specjalnej Strefie Demograficznej. Postępująca depopulizacja wsi, odpływ wykształconych młodych ludzi, niski poziom przedsiębiorczości na obszarach wiejskich i obowiązek społeczności lokalnych zadbania o otaczające środowisko przyrodnicze i dziedzictwo kulturowe stawia przed społecznością lokalną - uczestnikami programu nowe wyzwania. Aby zdynamizować rozwój obszarów wiejskich i ukierunkować go do realizacji założeń Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020r, w tym rozwiązywania zidentyfikowanych problemów, społeczeństwo lokalne należy zapoznać z obszarami problemowymi i wskazać nowe kierunki oraz możliwości korzystania z nowych instrumentów rozwojowych jakie będą dostępne w latach 2014-2020. Głównym programem dostępnym dla społeczności wiejskiej będzie Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 , ale także EFS.

Obecnie przed społecznością z obszarów wiejskich stają nowe wyzwania związane z przygotowaniem Lokalnych Strategii Rozwoju na okres nowego programowania przez LGD, które będą aplikować o środki unijne w ramach nowego Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Nowe działania ukierunkowane na realizację przyszłych celów rozwojowych wsi muszą być spójne celami priorytetowymi Wspólnej Polityki Rolnej UE i Strategią Rozwoju Województwa Opolskiego do 2020r.
Migawki z Opolszczyzny
Sołectwo Węgry
Zobacz także
Produkt tradycyjny
Keksy z Centawy - "Kyjksy bez maszynka z Centawy"
Liczba odwiedzin: 5026323
Data aktualizacji: 2016-08-26
Wykonanie: P®ESTO